Bir sabah aracım hiç ses vermeden "tık" dedi ve sustu. Akü yeniyken bu olmaz diye düşünüp kaputu açtım; artı kutbun etrafında beyaz-mavi, tuz gibi kabarmış bir tabaka vardı. İşte o gün akü terminal pas temizliği diye bir işin varlığını öğrendim ve o günden beri her yağ değişiminde kutup başlarına da bakıyorum. Aşağıda kendi denediğim yöntemleri, hangisinin nerede işe yaradığını ve nelerden zarar gördüğümü anlatıyorum.
Kutup başlarındaki o tozlu birikim aslında pas değil; akü içindeki asit buharının kurşun ve bakır bağlantılarla tepkimeye girmesiyle oluşan sülfat tuzları. Halk arasında pas dediğimiz için ben de öyle diyorum ama demir pası gibi kazınıp gitmiyor, elle silmeye çalıştığınızda tozuyor ve cildinizi yakıyor.
Genelde şu sebeplerle karşınıza çıkar:
Belirtileri tanımak kolay: marş yavaşlar, farlar rölantide kısılır, bazen multimedya kendi kendine yeniden başlar. Kaputu açıp gözle bakmak yeterli, birikim saklanmaz.
İlk denememde eldiven takmadım ve parmaklarımda saatlerce geçmeyen bir kaşınma oldu. O yüzden ısrarla söylüyorum: nitril eldiven ve gözlük şart. Yanınıza şunları alın: 10 veya 13'lük anahtar, eski bir diş fırçası ya da tel akü fırçası, bol su, bir bez, temizlik maddesi ve kutup başlarına sürmek için gres veya özel terminal spreyi.
Kabloları sökme sırası da önemli: önce eksi (−) kutup, sonra artı (+). Takarken tam tersi. Bu kurala uymadığımda anahtar gövdeye değince güzel bir kıvılcım çıkardım, korkudan aleti elimden düşürdüm. Aracın kilit kodu, radyo hafızası gibi ayarları sıfırlanabileceğini de hesaba katın.
| Yöntem | Nasıl uyguluyorum | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|---|
| Karbonat + ılık su | 1 çay kaşığı karbonatı yarım bardak suda çözüp diş fırçasıyla sürüyorum | Evde var, asidi nötrleyip köpürerek çalışır, ucuz | Akü içine sızarsa elektroliti bozar, kapakları kapalı tutmak gerekir |
| Sıcak su | İnce birikimlere doğrudan yavaşça dökmek | En zararsızı, hızlı | Kalın, sertleşmiş tabakada işe yaramıyor |
| Kola / asitli içecek | Kutba döküp beklemek | Bir şeyi çözüyor gibi görünür | Şeker kalıntısı yapışkan bir yüzey bırakıyor, bir daha denemem |
| Hazır akü kutup temizleyici sprey | Püskürtüp renk değişimini bekleyip suyla alıyorum | Kalın birikimde en hızlı, çoğu renkle uyarı verir | Ücretli, boyaya damlarsa iz bırakabilir |
| Tel fırça / zımpara | Kimyasal sonrası kutup ve pense yüzeyini parlatmak için | Temas direncini gerçekten düşürür | Fazla bastırınca kurşunu aşındırır, tek başına yeterli değil |
Temizlik sonrası marşın toparlaması iyi haber ama tek başına yeterli değil. Multimetrem varsa motor kapalıyken 12,4–12,7 V civarı bir değer görmek isterim; çalışırken 13,8–14,5 V bandında olmalı. Bu aralıkların dışına taşıyorsa sorun kutupta değil şarj tarafındadır ve temizlik yalnızca zaman kazandırır.
Bir de şu var: kutup başı kablo pabucu içten kalayı atmış, çatlamış ya da eğilip düzeltilmekten yorulmuşsa temizlemenin faydası kısa sürer. O parçayı değiştirmek 100 liralık iş, aksi halde bir sabah yolun ortasında kalıyorsunuz.
Yıllardır uyguladığım basit alışkanlık: motor yağı kontrol ederken bir de kutup başlarına bakmak. Aynı kaputun altındasınız, yirmi saniyelik iş, akü değişimini bir iki yıl öteliyor.