Araçta Kısa Devre Sorunu Çözme

İlk kısa devremi bir kış sabahı yaşadım. Kontağı çevirdim, radyo çalıştı, sonra bir "tık" sesi ve ardından sigorta kutusundan gelen o tanıdık yanık plastik kokusu. O gün öğrendiğim şey şu: araç kısa devre sorunu genellikle büyük ve korkutucu bir arıza değil, gözden kaçmış küçük bir temas hatasıdır. Ama üzerine gidilmezse kablo demetini eritecek kadar da ciddileşebilir.

Kısa devre tam olarak nedir?

Aracın elektrik devresi bir daireye benzer: akü artı kutbundan çıkan akım, tüketiciden (ampul, motor, röle) geçer ve şasi üzerinden eksi kutba döner. Kısa devre, bu akımın tüketiciyi atlayıp doğrudan şasiye kavuşmasıdır. Direnç neredeyse sıfıra düştüğü için akım fırlar, sigorta atar; sigorta atmazsa kablo ısınır.

Benim gördüğüm gerçek sebepler şunlardı:

• Kapı menteşesinden geçen kablo demetinin izolasyonunun yıllar içinde aşınması
• Sonradan takılan teyp, LED, alarm gibi ekipmanların bantla yapılmış eklemesi
• Far arkasında nem alan duy, oksitlenmiş soket pimleri
• Motor bloğuna sürtünen, koruyucu spirali sıyrılmış marş kablosu
• Akü üstüne dökülen elektrolit ya da kirin iletken köprü oluşturması

Bir de "kısa devre sandığım" ama olmayan durumlar var: parazitli akım çekimi (aracı bir gecede boşaltan kaçak) ve gevşek şasi bağlantısı. İkisi de farklı yöntemlerle çözülür, karıştırmamak lazım.

Ne zaman kısa devre olduğuna karar veriyorum

Elimde ucuz bir dijital multimetre ve bir test kalemi var; işim çoğunlukla bununla oluyor. Sıralamam şöyle:

1. Hangi sigorta atıyor, onu bulurum. Sigorta kutusu kapağındaki şemada o sigortanın beslediği devreler yazılıdır. Bu tek bilgi arama alanını yüzde doksan daraltır.
2. Aynı amperde yeni sigorta takar, devreyi çalıştırırım. Anında atıyorsa sabit bir temas var; ancak fren yaparken, direksiyon kırarken atıyorsa hareketli bir kablo sürtüyor demektir.
3. Aküyü söker, direnç ölçerim. Sigorta yuvasının besleme tarafı ile şasi arasında ölçüm alırım. Tüketiciler kapalıyken neredeyse sıfır ohm görüyorsam kısa devre orada.
4. Devreyi parçalara bölerim. Soketleri tek tek ayırıp ölçümü tekrarlarım. Hangi soketi çıkardığımda direnç normale dönüyorsa arıza o koldadır.
5. Gözle ve elle bakarım. Şüpheli kolun spiralini açar, kabloyu parmaklarımın arasından geçiririm. Ezilmiş, sertleşmiş, bakır rengi görünen yer eninde sonunda çıkar.

Bir kuralı hiç bozmuyorum: elektrikle uğraşmaya başlamadan önce akünün eksi kabloyu sökerim. Bunu yapmadığım tek seferde bir anahtarla şasiye dokunup kıvılcım çıkardım ve o kıvılcım bana yeni bir sigorta kutusuna mal oldu.

Çözüm seçeneklerini karşılaştıralım

Arızayı buldunuz, sıra onarımda. Burada acele edip yanlış yöntemi seçmek en sık yapılan hata. Kendi denediklerimi tabloya döktüm:

Tablodaki son satırı özellikle yazdım. Hava yastığı devresine (genelde sarı soketlerle ayırt edilir) ve motor beyni hatlarına kendim dokunmuyorum. Yastığın patlaması ya da beynin hatalı sinyalle bozulması, tasarruf etmeye çalıştığınız paranın kat kat üstüne çıkar.

Asla yapmadığım üç şey

• Yüksek amperli sigorta takmak. 10 amperlik yuvaya 20 amper takmak arızayı gizler, kabloyu yakar. Sigorta zayıf halka olsun diye vardır.
• Sigorta yerine tel, çivi, alüminyum folyo koymak. Bunu yolda kalmamak için yapanlar oluyor; yolda kalmak, aracın yanmasından iyidir.
• Belirsiz eklemeleri bantla kapatıp unutmak. Aynı yer altı ay sonra yine karşınıza çıkıyor, hep çıktı.

Önerim

Kısa devrede işi çözen alet değil, yöntem. Elinizde otuz liralık bir multimetre olsa bile sigorta şemasını okuyup devreyi parçalara bölerseniz arızayı bulursunuz. Benim tavsiye ettiğim sıra şu: önce sigortayı tespit et, sonra akünün eksisini sök, ölçümle bölgeyi daralt, gözle doğrula, makaron ve lehimle kalıcı onar, son olarak devreyi yüklü halde on beş dakika çalıştırıp kabloyu elle yoklayarak ısınma olup olmadığını kontrol et.

Bir de şunu ekleyeyim: akü kutup başlarının temizliği, şasi bağlantı noktalarının oksitsiz olması ve motor bölmesinde gereksiz sonradan e