Lastikleri Döndürme İşlemi

İlk arabamda ön lastikleri 30 bin kilometrede değiştirmek zorunda kalmıştım. Arkalar ise neredeyse sıfır gibiydi, diş derinliği bol bol yeterliydi. O gün lastikçide adam bana "bunları hiç döndürmemişsin galiba" dediğinde ne demek istediğini bile anlamamıştım. Sonraki araçta aynı hatayı yapmadım ve dört lastiği birlikte, aynı kilometrede bitirdim. Aradaki fark cebimde net olarak hissedildi.

Sorun ne: lastikler neden eşit aşınmıyor?

Bir aracın dört lastiği aynı işi yapmıyor. Önden çekişli bir otomobilde ön lastikler hem motorun gücünü yere aktarıyor, hem direksiyonla dönüyor, hem de frenlemenin büyük kısmını üstleniyor. Üstüne motorun ağırlığı da önde. Arka lastikler ise sadece yuvarlanıyor. Sonuç tahmin edilebilir: ön lastikler arkaların iki katı hızda aşınıyor.

İşte lastik dönme nedir neden gerekli sorusunun cevabı tam burada. Lastik döndürme, tekerlekleri belirli bir düzene göre araç üzerinde yer değiştirmek demek. Amaç, her lastiğin hem "yorucu" hem "rahat" pozisyonda zaman geçirmesini sağlayıp aşınmayı dört lastiğe eşit dağıtmak. Bunu yaptığında:

• Dört lastik birlikte ömrünü tamamlar, tek seferde takım halinde değiştirirsin. Bu, ikili değiştirmekten hem daha güvenli hem uzun vadede daha ekonomiktir.
• Aşınma profili düzgün kalır, tek yandan yenen lastiğin yaptığı o rahatsız uğultu oluşmaz.
• Dört lastiğin tutuşu benzer kalır, ıslak zeminde aracın dengesi bozulmaz.
• Aşınma farkını fark ettiğin için rot-balans veya süspansiyon sorunlarını erken yakalarsın.

Ben genelde motor yağı değişimiyle aynı seansta döndürüyorum. Yağı boşaltırken araç zaten kaldırılmış oluyor, ekstra iş yükü on beş dakikayı geçmiyor. Bu ikisini birbirine bağlamak, "acaba ne zaman yapmıştım" derdinden kurtarıyor.

Hangi düzende döndürülür?

Düzen, aracın çekiş tipine ve lastiğin özelliğine göre değişiyor. Yanlış düzen seçmek işe yaramamakla kalmıyor, yönlü lastikte tersine döndürürsen su tahliyesini bozuyor. Aşağıdaki tabloyu kendim için çıkarmıştım, hâlâ garajda duvarda asılı:

Kendim nasıl yapıyorum

1. Düz zemin ve el freni. Eğimli yerde asla başlamıyorum. Vitesi takıp, döndürmediğim tekerleklere takoz koyuyorum.
2. Bijonları araç yerdeyken gevşetiyorum. Kriko üstündeyken zorlarsan tekerlek döner ya da araç oynar. Her bijonu çeyrek tur gevşetmek yeterli.
3. Doğru kaldırma noktasını buluyorum. Kullanım kılavuzundaki kriko yuvası dışında bir yerden kaldırmak eşiği eziyor. Krikoya güvenmeyip mutlaka sehpa koyuyorum.
4. Lastikleri işaretliyorum. Tebeşirle "SÖ, SA, SğÖ, SğA" yazıyorum. İki tekerlek elde kalınca hangisinin nereye gittiğini karıştırmak çok kolay.
5. Sökülü haldeyken kontrol ediyorum. İç yüzde çatlak, yanakta şişkinlik, diş aralarında taş, fren balatasının kalınlığı, disk yüzeyi... Bu fırsatı kaçırmamak lazım. Fren tarafında sızıntı görürsem işi fren yağı kontrolüne kadar götürüyorum.
6. Bijonları yıldız sırayla sıkıyorum. Karşılıklı çaprazlama, önce elle, sonra araç yerdeyken tork anahtarıyla. Araç kullanım kılavuzundaki tork değerini uyguluyorum; "kolla bastır" yöntemi ya jantı zorluyor ya gevşek bırakıyor.
7. Basınçları yeniden ayarlıyorum. Çoğu araçta ön ve arka için önerilen basınç farklı. Lastikler yer değiştirdiği için bu adımı atlamak baştaki emeği boşa çıkarıyor.
8. 100 kilometre sonra bijonları kontrol ediyorum. Bu alışkanlığı bırakmadım, iki kez gevşemeyle karşılaştım.

Ne sıklıkla ve nelere dikkat etmeli

Ben 8-10 bin kilometrede bir döndürüyorum; kısa mesafe şehir içi kullanımda ve sık viraj alan bir sürüş tarzında bu aralığı biraz daha kısaltmak mantıklı. Aracın kılavuzu farklı bir aralık söylüyorsa ona uyuyorum.

Bir de şu var: döndürme her sorunun ilacı değil. Lastiğin iç veya dış omzunda tek taraflı, keskin bir aşınma